"حتی ذره ای ماده نیز به شیئیت ارزش کالاها وارد نمی شودو از این لحاظ ارزش مبادله ای کالا نقطه ی مقابل شیئیت محسوس و زمخت کالاهای مادی است ..."( سرمایه صفحه 77)

این گفته ی مارکس معادل است با بخشی از فلسفه ی کانت که ذره ای از منطق و ماهیت درونی اشیا و اعیان وارد ساختار فهم بشری نمی شود.  ارزش مبادله ای کالا مانند تعریفی است که از یک لغت در لغتنامه می شود. مثلا مارکس مثال می آورد که ارزش نسبی 20 یارد پارچه کتانی یک پالتو است. در اینجا ارزش  یک کال با مقدار مشخصی  از آن  با مقدار کمی مشخصی از کالای دیگر سنجیده می شود. به همین نحو، معنای یک واژه در لغتنامه همیشه نسبی است . مثلا واژه ی خصم را با واژه ی دشمن تعریف می کنیم . در اینجا هیچ شیئیتی از مدلول وارد تعریف لغتنامه ای نمی شود. ارزش نسبی کالا هم مانند تعریف لغتنامه ای  واژه است. حال کلمه ی دشمن هم به همین نحو می تواند با کلمه ی دیگر مانند بدخواه و... تعریف شود. به همین ترتیب می توانیم رابطه را واژگونه کنیم و بگوییم یک پالتو 20 یارد پارچه کتانی می ارزد یا بگوییم معنای دشمن می شود خصم.

نکته ی اصلی در اینجا آن است که در ساختار ارزشی از کالا ها و واژگان کیفیات مدلول وارد ساختار نمی شود :

"حتی ذره ای از ماده ی مدلول به معنای نسبی و لغتنامه ای واژه وارد نمی شود و از این لحاظ معنای واژه نقطه ی مقابل شیئیت محسوس و زمخت ما به ازای خارجی آن است.. یعنی می تواند بسیار سیال و متغیر و نسبی باشد."

یک جمع بندی مختصر :

ارزش مصرفی کالا در حکم ِ  دلالت یک واژه است. اگر یک کالا را از لحاظ ارزشی مصرف در نظر بگیریم مانند این است که یک واژه را از لحاظ دلالتی که می کند ، در نظر آوریم. اما هم واژه و هم کالا علاوه بر ارجاع و برآوردگی نیاز ، در ساختار اقتصاد و زبان ، در مبادله و مکالمه ، به ترتیب دارای ارزش و  ارزش مبادله ای هستند. این ارزش نسبی است و با واژه ی دیگر ویا کمیتی از کالای دیگر سنجیده می شود.

اینکه چرا یک کالا تولید می شود و چه نیازی را معمولا برآورده می کند به عمل تاریخ و نظام تقسیم کار اجتماعی مرتبط است اما اینکه چرا یک کالا دارای ارزش مشخصی در مبادله است ، دلیل دیگری سوای ارزش مصرفی  و نیاز دارد. ارزش یک کالا در فرآیند مبادله را میزان ساعات کاری تعیین می کند که صرف تولید آن شده است.

همینطور  اینکه چرا یک واژه چنین مدلولی دارد را تحلیل در زمانی وتاریخی یا علم ریشه شناسی لغت بررسی می کند. اما اینکه چرا که یک واژه در ساختار زبان نقش خاصی را بازی می کند باید با تحلیل همزمانی  و درک ساختار صوری زبان  مشخص شود. در اینجا نامیدن در گفتار صرف  نظر از قدرت ارجاعی واژه ، سبب حضور دال در نظام صوری زبان می شود.

زبان - اقتصاد

دال – کالا

مدلول – نیاز

دلالت – ارزش مصرفی

ارزش – ارزش مبادله ای

مکالمه – مبادله

ارجاع ( ارجاع کردن)– کار مفید

گفتار( به کار بردن صرف نام در گفتار)- کار میانگین ساده

اصل تک دلالتی – تقسیم کار اجتماعی

گفتار- عرصه ی تولید

معنای لغتنامه ای- ارزش نسبی

"کالا ابتدا در حکم شی با ظاهری دوگانه به نظر می رسیدکه ارزش مصرفی و ارزش مبادله ای دارد . سپس دیدیم که کار نیز سرشتی دوگانه دارد : تا جایی که کار در ارزش تجلی می کند ، دیگر همان خصوصیاتی را ندارد که به عنوان تولید کننده ی ارزش های مصرفی داشت... ما از اصلاح اختصاری کارمفید برای توضیح کاری استفاده می کنیم که سودمندی آن در ارزش مصرفی محصول بازنموده می شود... اگر این چیزها ، ارزش های مصرفی کیفیتا متفاوتی و درنتیجه ی محصول کارهای مفید کیفیتا متفاوتی نبودند مطلقا نمی توانستند به عنوان کالا در برابر هم قرار گیرند. پالتو را نمی توان با پالتوی دیگری معاوضه کرد....در تمامیت ارزش های مصرفی یا کالاهای مادی گوناگون ، تمامیت شکل های گوناگون ِ کار مفید پدیدار می شود که از لحاظ مرتبه ، جنس ، نوع و گونه با هم متفاوت اند : به طور خلاصه یک تقسیم کار اجتماعی وجود دارد."(سرمایه – صفحه 72)

همانطور که کالا ،  دو شکل ارزش مصرف و ارزش مبادله دارد ، کار را نیز به همان صورت ، می توان به صورت "کار مفید" و "کار میانگین ساده" بررسی کرد. کیفیت های گوناگون کالاها با کارهای گوناگون باعث ایجاد انگیزه ی مبادله می شوند و گرنه مبادله ی دو کالا با کیفیت یکسان هیچ معنایی ندارد. به سبب وجود کارهای مفید گوناگون است که تقسیم کار اجتماعی صورت می گیرد. بنابراین ارزش مصرف خود را در انگیزه ی مبادله و مصرف کالاها نشان می دهد اما آنچه باعث برابری در مبادله می شود ارزش مبادله و کارمیانگین ساده است :

"اگر سرشت مفید کار را نادیده بگیریم ، آن چه باقی می ماند صرف کردن نیروی کار انسانی است. ... ارزش کالا بازنمود کار خالص و ساده ی انسان یعنی صرف شدن کار انسان به طور کلی است. کار انسان (از این لحاظ) عبارت است از صرف کردن نیروی کار ساده یعنی نیروی کاری که به طور میانگین به سازواره ی جسمانی هر انسان متعارف تعلق دارد بدون آن که پرورش خاصی یافته باشد..."( سرمایه صفحه 73-74)

کار میانگین ساده برخلاف کارمفید یک میزان کمی برحسب زمان از صرف نیروی کار است صرف نظر از کیفیت کاری که انجام می شود. برای اینکه جامعه سرمایه داری بتوان نیروی کار را خریداری کند باید کار را به کارساده تقلیل دهد. کار تخصصی نیز تنها با  احتساب ضریبی به صورت کارساده محاسبه می شود.بنابراین labour  و work  از هم جدا می شوند. در یکسوی زحمتی وجود دارد که از کیفیت کاری آن منتزع می شود و کارگر می تواند نیروی کار خود را به فروش برساند . و در سوی دیگر کار مفید قرار دارد که باعث تقسیم کاراجتماعی شده است اما در فرآیند مبادله و بازار کار نقشی ندارد.

"واژه در ابتدا در حکم آوایی با نقشی دوگانه به نظر می رسید که دلالت و ارزش نشانه ای دارد. نامگذاری نیز سرشتی دو گانه دارد. "نامگذاری به مثابه ی ارجاع " نقش آن در ارجاعی است که به مدلولی مشخص می شود... اگر واژگان ، مدلول های متفاوتی  در نتیجه ی فرآیند نامگذاری نداشتند و در نتیجه نامگذاری توان ارجاعی نداشت ، وجود این کلمات در زبان دلیلی نداشت... به طور خلاصه یک نظام تک دلالتی وجود دارد و البته تناظری  نسبی میان ساختار چیزها و واژگان "

در حیطه ی زبان ، تقسیم کار اجتماعی معادل است با اصل تک دلالتی . هر کلمه  وقتی در تقابل با کلمات دیگر قرار می گیرد که به مدلول متفاوتی از آنها رجوع کند. به همین خاطر قرار گرفتن واژه در ساختار زبان معنا می دهد و نظامی( تقریبا) تک دلالتی  برقرار می شود . هرچند که می توان واژه ای بدون مدلول و قدرت ارجاعی ( معادل کارمفید) را در زبان وارد کرد اما همچنان که انگیز ه مبادله را ارزش مصرف متفاوت تعیین می کند ، انگیزه برای استفاده از یک واژه را هم مدلول های متفاوت تعیین می کند. اگر در چنددلالتی بودن واژگان بیش از حد تاکید شود زبان کارکرد خود را از دست میدهد.

"اگر توانایی ارجاع در نامگذاری را نادیده بگیریم ، آنچه باقی می ماند استفاده از واژه در گفتار است... ارزش نشانه ای یک دال نشان دهنده ی نامگذاری ساده ای است که در مجموعه ای از تقابل ها انجام می شود بدون آنکه حتما مدلول خاصی را داشته باشد."

نامگذاری صرف نظر از قدرت ارجاعی اش صرفا یک ایفای نقش در گفتار است.

درست است که اصولا نام ها باید به چیز مشخصی ارجاع کنند  و قدرت ارجاعی داشته باشند و این انگیزه ی ورود یک واژه در نظام صوری زبان است اما قدرت ارجاعی هیچ الزامی برای قرار گرفتن یک واحد در درون یک ساختار نیست. مثلا واژه  های سیمرغ و چهلمرغ  هر دو هیچ ما به ازای خارجی ندارند اما اولی در نظام زبان جای دارد. و دومی واژه ای مهمل به نظر می رسد  در حالیکه  از ابتدا هر دو  توانایی ارجاعی یکسانی دارند.در نظر گرفتن  نامگذاری به صورت صرف یک واژه در یک گفتار ، معادل است با کار میانگین ساده در اقتصاد سیاسی. هر دو هیچ نیازی به ارجاع و مفید بودن کار ندارند. مثلا شما بسیار راحت می توانید کارگری را استخدام کنید تا زمین را کنده و دوباره پر کند. او احتمالا دستمزد خود را به صورت ساعتی دریافت می کند و نیروی کار خود را به فروش می رساند. این کارگر اگرچه ممکن است تعجب کند اما از انجام کار خود شانه خالی نخواهد کرد !

مارکس اولین نفر نبود که از فلسفه به سوی اقتصاد گذر کرد. این امانوئل کانت بود که دریافت فهم بشری در مواجهه با واقعیت چیزها، گرفتار اقتصادی از تفاوت هاست که دسترسی به ماهیت اعیان را ناممکن می سازد. کانت با رویکردی نقادانه به سراغ فهم بشر می رود . قبل از اینکه به حقیقت چیزها بپردازیم باید ببینیم  که آیا مکانیزم فهم بشری علی الاصول توانایی دست یابی به واقعیت درونی چیزها را دارد یا خیر؟ نزد فلسفه ی روشنگری و دکارتی ، فهم بشر توانایی دستیابی به حقیقت را داراست اگر هم خطایی وجود دارد ایراد در روش شناسی و درک نادرست از چیزهاست. اما کانت  و هیوم برعکس نتیجه می گیرند که فاهمه بشر  خود سازنده ی منطق درونی و قوانین بین تصورات و مفاهیم است . مثلا وقتی من سه ابژه ی الف ، ب و ج را ادراک می کنم  از آنها تصوراتی دارم. ساختار و روابط علی و معلولی که بین این سه تصور از سه ابژه ، کاملا ساخته فهم من است و به هیچ نحو نمی توان ثابت کرد که در جهان بیرونی بین این سه ابژه واقعا چنین روابطی برقرار است . مثلا ما هرکجا دود را دیدیم آتشی یافتیم . اما این بدان معنا نیست که آتش علت دود است . بلکه این رابطه ی علی صرفا نتیجه ی استنتاج استقرایی میان دود و آتش است و  به هیچ نحو نمی توان ثابت کرد که در جهان بیرونی چنین قانون علی برقرار است.

نتیجه ی اصلی بحث این است که فهم بشری در درک چیزها و جهان اطراف گرفتار یک اقتصاد تفاوت است. در واقع اگرچه ذهن بشر  تنها از طریق تجربه ی چیزهای بیرونی فهم حاصل می کند اما ساختار بین چیزها را ذهن بشر از خویشتن می سازد.

همچنان که دیدیم مارکس نیز به همین نحو نشان می دهد که ارزش مصرف چیزها که در واقع نماینده ی نیازهای بشری و جنبه های روانی ذهن انسان است ، در ارزشگذاری چیزها داخل نمی شود. ویژگی های انسانی کار زدوده شده و از آن یک مقدار کمی برحسب زمان باقی می ماند. بدین ترتیب از یکسوی ارزش مصرف قربانی اقتصاد و عقب ماندگی شیوه ی تولید می شود و از سوی دیگر کار work  ، که نماینده جنبه های انسانی کار است از بین رفته از labour   باقی می ماند که صرفا نماینده مقدار کمی کار برای خریداری در بازار آزاد است.برای جنبه های روانی و انسانی کار که متصل به نیاز ، مصرف و امیال انسانی است همان اتفاقی می افتد که برای ماهیت چیزها یعنی هر دو دچار کژدیسگی می شوند.

در مورد زبان نیز می توان به همین نحو استدلال کرد که معنای واژگان از روابط افتراقی نشانه ها در زبان بدست می آید و نه از درک ماهیت مدلول ها. به همین خاطر انسان  بدوی بدون آنکه کوچکترین درکی از ماهیت چیزها داشته باشد ، زبان را برای ارجاع به جهان اطراف ابداع می کند. به طور کلی ایجاد یک ساختار ذهنی از تصورات حاصل از ابژه ها ، نیازی به درک ماهیت ابژه ها ندارد. به همین نحو برای مبادله و ایجاد ساختاری از زبان کالاها ، نیازی به بازنمایی خصوصیات انسانی کار و ارزش مصرفی کالاها نیست. کار به کار مجرد انسانی تقلیل می یابد و ارزش مبادله ای جایگزین ارزش مصرفی می شود.

گذار مارکس از فلسفه به سوی اقتصاد بنایی بود برای گذر از فلسفه روشنگری. فلسفه ی روشنگری از آنجا که  هدف دانش را کشف حقیقت و هدف جامعه را سعادت و بیشینه کردن منفعت می داند به مدرنیته تعلق دارد اما در دو حیطه ی زبان و اقتصاد سیاسی به ترتیب دچار توهم لایبنیتسی و توهم لیبرالیستی است. لایبنیتز گمان می کرد که با ایجاد زبانی تک دلالتی به طوریکه هر دال به طور مشخص به یک و تنها یک مدلول اشاره کند ، می توان زبان را با دقت ریاضیات بازسازی کرده و بنایی دقیق برای توصیف جهان بوجود آورد. همین طور جان لاک نیز این توهم را دارد که در صورتی که هر کسی تولید کننده ی کالایی خاص باشد و منافع و اموال خود را از روی اختیار و آزادانه مبادله کند منفعت تمامی انسانها بیشینه خواهد شد. مارکس ، نیچه و فروید هرکدام در سه چهره ی متفاوت تولید ( ثروت ، دانش و لذت ) ، این توهم و خوشبینی بورژوایی روشنگری را از بین بردند.

به همین خاطر گذار مارکس از فلسفه به سوی اقتصاد سیاسی ، مشابه تغییر مسئله به شیوه ی کانتی است. دلیل تشابه اقتصادی سیاسی با اقتصاد دال  در همین جاست : هر دو ساختاری حاصل از شیوه ی تولید هستند که در آن مدلول استعلایی و ارزش مصرف دچار کژدیسگی می شوند.

"بنابراین اگر ارزش مصرفی کالاها نادیده گرفته شود ، تنها یک ویژگی باقی می ماند و آن این است که جملگی محصول کار هستند. اما اگر محصول کار را از ارزش مصرفی اش جدا کنیم ، آن را از اجزا و اشکال مادی که به ارزش مصرفی تبدیل می کنند نیز جدا کرده ایم .... این امر مستلزم ناپدیدی شکل های مشخص و متفاوت کار است . دیگر این شکل ها تمیز داده نمی شوند بلکه همه ی آنها با هم به کار انسانی یکسانی ، یعنی کار مجرد انسانی تبدیل می شوند.... بنابراین ارزش مصرفی یا یک شی مفید تنها از این جهت دارای ارزش مبادله ای است که کار مجرد انسانی در آن شیئیت یا مادیت یافته است"( سرمایه – صفحه 68)

ارزش مصرفی کالا  می تواند انگیزه ی مبادله باشد ، اما آنچه مبادله ی ارزشها را میسر می سازد ، این است که در یک مبادله در پس دو کالا با کمیت متفاوت ، یک مقدار مشخص برابر از کار مجرد انسانی در طرفین تساوی قرارمی گیرند.

بیایید در حیطه زبان ، این سئوال را پیش بکشیم که یک دال با دلالت مشخص خود به یک مدلول چگونه وارد نظام زبان می شود. علاوه بر اینکه یک واژه به مدلول خاصی اشاره می کند ( و علاوه براینکه یک کالا باید ارزش مصرفی خاصی داشته باشد) برای اینکه وارد نظام دلالتی شود باید رابطه ی اختیاری میان دال و مدلول از طرف همگان پذیرفته شود . بنابراین به تحلیل در زمانی ، و ریشه شناسی لغت باید توجه نشان دهیم. پس آنچه دال را به مدلول مرتبط می کند ، رابطه بین این دو نیست بلکه صرفا عمل نامیدن یا نامگذاری به صورت مجرد و اجتماعی است که می توان آنرا با کار مجرد انسانی برای مبادله کالا یکسان دانست.

وقتی شما دو جفت کفش را با یک دست کت و شلوار مبادله می کنید . تلویحا می پذیرید که برای تهیه ی  یک دست لباس دو برابر از نظر اجتماعی زمان بیشتری کار نسبت به تهیه یک جفت کفش لازم است. در این مورد این مقدار زمان کار ، اجتماعی و تلویحی محاسبه شده است. یعنی هیچوقت شرایط خاص را در نظر نگرفته  و زمان تولید را عملا محاسبه نمی کنید. همینطور وقتی شما از یک کلمه در زبان استفاده می کنید ، رابطه ی اختیاری میان دال و مدلول به معنای اختیاری بودن استفاده از کلمات نیست. بلکه به این دلیل دال خاصی را برای مدلول خاصی به کار می برید که این دلالت و این جایگاه خاص دال در زبان  از نظر اجتماعی پذیرفته شده است.مسئله فقط توانایی دال برای اشاره به مدلول نیست بلکه یک شیوه ی نامگذاری مجرد اجتماعی( به معنای تجرید شده از شرایط خاص فردی) در پس دال نهفته است.

مارکس در ادامه می گوید :

"شاید به نظر برسد که اگر ارزش کالا با مقدار کار صرف شده در جریان تولید آن تعیین شود ، پس هر قدر انسانی که آن را تولید کند ناماهرتر و تنبل تر باشد ، ارزش آن کالا بیشتر می شود ، زیرا زمان بیشتری برای ساخت آن صرف کرده است.با این همه ، کاری که جوهر ارزش را تشکیل می دهد کار برابر انسانی یعنی مصرف نیروی کار انسانی  همانند است. ... بنابراین در تولید کالا فقط میانگین زمان کار لازم ، یا زمان کار لازم از لحاظ اجتماعی مورد نیاز است. ... زمان کار لازم از لحاظ اجتماعی عبارت است از زمان کاری که برای تولید هر نوع ارزش مصرفی در شرایط متعارف تولید ، در جامعه ای معین و با میزان مهارت میانگین و شدت کار رایج در آن جامعه لازم است.  "(سرمایه – صفحه 69)

معادل این حرف در اقتصاد دال بدین معناست که رابطه ی اختیاری میان دال و مدلول به معنای این نیست که هرکسی می تواند از هر دلالتی شخصی برای واژگان استفاده کند.در این صورت ارتباط کلامی قطع می شود. در اقتصاد سیاسی تعیین ارزش هر کالا براساس مقدار زمان کار صرف شده بدین معنا نیست که هرکسی نمی تواندبرای هر کالایی برحسب میزان زمان کاری که صرف تولید آن کرده ارزشگذاری کند. ارزشگذاری و نامگذاری هر دو حیثیتی اجتماعی دارند.

هایپرکاپیتال :

"شاید به نظر برسد که اگر ارزش نشانه ی واژه با عمل نامگذاری در جریان تولید آن تعیین شود ، پس هر کسی می تواند نامگذاری دلخواه خود را وارد زبان کند و ارزش نشانه ای را به دلخواه خود در گفتار تغییر دهد. اما گفتار شخصی چنین تاثیری ندارد چون نامگذاری در گفتار فردی و خاص رخ نمی دهد بلکه عملی اجتماعی و در حیطه تاریخی و بخشی از عقلانیت تولیدی است....نامگذاری برای تعیین ارزش نشانه ای یک دال عبارت است از نامی که در یک زبان مشخص ، با پس زمینه ای از منطق معنایی خاص و طی یک" مرحله در زمانی" بر اشیا و مفاهیم نهاده می شود. "

مارکس در پایان این بخش می گوید چیزی می تواند ارزش مصرفی داشته باشد بدون آنکه ارزش داشته باشد. مثلا هوا. همینطور می توان برای یک کلمه دلالتی خاص قائل شد بدون آنکه به نظام زبان تعلق داشته باشد.به همین خاطر زبان رسانه ای  ما تنها حیطه تجربیات ما نیست و ما گاهی با استفاده از شعر، استعاره و ادبیات ، تجربیات خصوصی و شخصی خود را بسط می دهیم.

پس از پایان این بخش بر روی مسائلی از جمله دلایل گذار مارکس از فلسفه به اقتصاد با توجه به آنچه اکنون گفتیم بحث خواهیم کرد.